Yazar Portal | Turkiye Interaktif Kose Yazarı Gazetesi

Hukuk Felsefesi (I)


21 Ekim 2020 00:00

Yorum Yapılmamış

Bu yazıda; hukuk ve felsefe ilişkisi, hukukun felsefi temelleri, felsefenin özel bir alanı olan “Hukuk Felsefesi”nin genel esasları ve modern çağlarda hukuk felsefesine katkıda bulunan başlıca düşünürler ele alınacaktır.

Felsefenin Ana Konuları ve Özel Dalları

Felsefe, “var olanlar üzerine yöntemli düşünme etkinliği” (Macit GÖKBERK; 1908-1993)) olarak tanımlandığında; doğa, insan ve insan ürünü olan her şey (kültür) felsefenin ilgi alanını oluşturur. Doğa, insan ve ahlak,  İlk Çağ’dan itibaren felsefenin hiç değişmeyen üç temel konusu olmuştur. Rönesans ve sonrasında ise her biri insan ürünü olan siyaset, sanat, din, bilim vb. alanlar bağımsız birer felsefe dalı olma özelliği kazanmıştır.

Hukuk Felsefesi

Hukuk, “siyaset felsefesi”nin en temel konularından biridir. “Hukuk”un ne olduğu, ne olması gerektiği ile ilgili düşünceler ve bu alandaki sistemler “Hukuk Felsefesi”ni ortaya çıkarmıştır.

İnsanın var olabilmesi, gereksinimlerini gidermesi ve insan olma özelliğini kazanması; yine kendisi gibi birer canlı varlık (organizma) olan diğer insanlarla biraraya gelmesini, toplum oluşturmasını ve toplumsal yaşamın sürekliliğini zorunlu kılmıştır. Bu zorunluluk, insanlar arasında sürekli yinelenen belirli davranışları ve alışkanlıkları ortaya çıkarmıştır. Bu davranış ve alışkanlıklar; İnsanların yaşamlarını sürdürülebilmesi için en temel etkinlik olan üretimin gerçekleşmesi, toplumsal yaşamın düzenliliği ve sürekliliği için herkesin uyması gereken kurallar haline getirilmiştir. Zamanla “hukuk kuralları” olarak adlandırılan bu kuralların uygulanması sürecinde oluşan ilkeler, denetleme ve işleyiş mekanizmaları ise bir bütün olarak “hukuk düzeni”ni ortaya çıkarmıştır.

Hukukun, insanların toplu halde yaşamasının sonucu olduğu tartışılmaz bir gerçekliktir. Ama “Hukukun temelinde yer alan anlayış ne olmalıdır?” Bir başka ifade ile “Hukuk hangi felsefi temele dayanmalıdır?” Rönesans’tan itibaren bu soruya iki farklı yanıt verildiği söylenebilir: 1) Hukuk, “doğal haklar” anlayışına dayanmalıdır. Bu dönemdeki başlıca temsilcileri John LOCKE (1632-1704) ve David HUME (1711-1776)’dur. 2) Hukuk, “ödev” anlayışına dayanmalıdır. Başlıca temsilcisi Immanuel KANT (1724-1804)‘tır.

Neyin hukuk ya da hukuksal olduğu felsefe yoluyla belirlenebilir. Çünkü hukuk alanındaki pek çok ilke, kural, yasa ya da karar felsefi tercihlere göre değerlendirilmekte, yorumlanmaktadır. Tüm hukuk kurallarının ve hukuk sistemlerinin içeriği eninde sonunda bu kuralları ve sistemleri ortaya koyanların siyasal ve ahlaki tercihleriyle belirlenmektedir. Örneğin avcılığı, kürtajı, intiharı yasaklayan veya bunlara izin veren bir yasa; hayvanlar, yaşam ya da kişinin kendi üzerindeki özgürlüğüne ilişkin inançları yansıtır. Burada hayvanlar, yaşam ya da intihar kavramları hukuk tarafından kurala bağlanabilir ama hukuksal değildir, hukuktan bağımsız olarak vardır.

Özetle hukuk felsefesi; hukukun tanımı, adaletle ilişkisi, hukuk bilimi, hukuk sisteminin yapısı ya da hukuksal akıl yürütme üzerine sistematik düşünmeyi ve genel bir bakış açısı kazandırmayı amaçlayan felsefe alanıdır.

 

Okunma Sayısı: 53
Kategori: Mustafa HAYIRLI

Yazarın Diğer Yazıları

Sevda!

S e v d a ! Amerika Birleşik Devletleri’nde seçimleri Demokrat Parti kazandı ve Biden...

Modern Türkiye’nin Dayandığı Temel İlkeler

Avrupa’da 18. yüzyılda sanayi devrimi  ve 1789 Fransız İhtilali ülkelerin ekonomik, toplumsal ve siyasal yapılarını...

Tartışma : Bilgi Sorunu ve Filozofun Ozanlarla Söyleşisi (II)

Yöntemli bir düşünsel etkinlik ve disiplin (bilgi alanı) olarak ortaya çıkışından 2400 yıl sonra kuşkusuz...

Tartışma: Bilgi Sorunu ve Filozofun Ozanlarla Söyleşisi (I)

Tartışma : Bilgi Sorunu ve Filozofun Ozanlarla Söyleşisi (I) Felsefe, var olanlar üzerine düşünmektir.  Ancak...

Hukuk Felsefesi (III)

Çağdaş Hukuk Felsefesinin Öncüleri Bu bölümde günümüzün hukuk felsefesi anlayışının oluşmasına katkıda bulunan başlıca düşünürlerin...