Öğrenilmiş çaresizlik, bir canlının defalarca denediği halde istediği sonucu alamaması durumunda, bir sonraki denemesinde başarısız olacağını beklemesinden dolayı, deneme cesaretini kaybedip hiçbir şey yapmaması halidir. Öğrenilmiş çaresizlik bir daha deneme cesaretini kaybetmektir. Sürekli başarısızlık korkusuyla hareket etmektir. Kendine olan güvenini, “başarabilirim” inancını kaybetmektir.
Arkası gelmez dertlerimin bıktım illallah
Biri biterken öbürü de başlar vermesin Allah
Böyle gelmiş böyle gidecek korkarım vallah
Yok mu çaresi dostlar ve Sübhanallah
Bu şarkıyı bilmeyenimiz yoktur sanırım. BÖYLE GELMİŞ BÖYLE GİDER inancı tam bir ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK SENDROMU dur.
Böyle gelmiş böyle geçer dünya
Günlerimiz bitecek bir gün saya saya
Neşe keder hepsi geçer
Bize kar kalan nedir bu dünyada
Deniz Seki’nin seslendirdiği bu güzel şarkı da maalesef aynı yönde insanı şartlandıran bir eser.
Aziz Nesin’in Biz Adam Olmayız adlı hikayesinde şöyle bir diyalog geçmekte.
-Gürültüde yazarım da, yalnız yanı başımda birisi konuşursa yazamıyorum.
-Canım efendim, gürültü olmasa daha iyi değil mi? Ne hakları var sizi rahatsız etmeye, yavaş da konuşabilirler. İşte Danimarka’da, İsveç’te, Hollanda’da katiyen böyle bişey olmaz. Onun içni de adamlar ilerliyorlar. Çünkü onlarda insanın insana saygısı vardır.
Bu saygı üstüne türlü örnekler de göstererek konuştu da konuştu. Terbiyesizlikti ama ne yapayım, o anlatırken başımı kâğıtlarla eğip yazmaya başladım; yazmıyordum, yazarmış gibi yapıyordum.
-Hiç boşuna uğraşmayın, yazamazsınız, sinirleriniz bozulur, dedi; Avrupa başka… Avrupalı insan demek, insanın insana saygı duyması demek. Bizde nerdeee… Biz işte bunun için adam olamayız beyim, biz adam olamayız!
BİZ ADAM OLMAYIZ sözü de ne yazık ki, Öğrenilmiş Bir Çaresizlik Sendromundan başka bir şey değildir. Toplumda yaşadığımız her anormallik kişi de böyle bir fikrin oluşmasını sağlar. Bu durum aslında zihinsel bir şartlanmadır. Ön Yargıları Yıkmak,Atomu Parçalamaktan Zordur (Albert Einstein). Zihinde oluşmuş bir yargı-şartlanmayı yıkmak ne kadar zor ise onu zihinde oluşturmak da o kadar kolaydır. Eğer çocuğunuzu SEN ADAM OLMAZSIN sözleriyle büyütüyorsanız veya YAPMA ETME SEN BAŞARAMAZSIN gibi sözlerle bir çocuğun veya gencin zihninde yıkılmaz duvarlar, yenilmez korkular, aydınlanmaz karanlıklar oluşturuyorsanız o çocuk zamanla BEN ADAM OLMAM – BAŞARAMAM – BÖYLE GELMİŞ BÖYLE GİDER şartlanmalarıyla yaşamını sürdürür ve o halde ölür gider.
BU HALK ADAM OLMAZ sözü de gülünçtür. Üç kıtada at koşturan, imparatorluk kuran da bu halkın dedeleriydi. Kendimizi, çocuklarımızı, kadınlarımızı, sakatlarımızı bu ÖĞRENİLMİŞ ACİZLİK sendromundan mutlaka kurtarmalıyız. Ne dini istismar ettirerek ne de siyaseti istismar ettirerek zihnimize at gözlükleri takılmasına asla müsaade etmemeliyiz. Korkunun ecele faydası yoktur, korkularımızı öldürmeliyiz. Cesur kişi vakti geldiğinde canını feda eder bir kere ölür fakat korkaklar tüm kudsallarını satar peşkeş çeker ama her gün rezilce bin defa ölür. Acizliği marifetmiş gibi pazarlayanlara aldanmayalım. Acziyeti kadercilik diye pazarlayanlara da asla aldanmayalım. Acziyeti, korkaklığı hümanizm gibi, barış gibi, dinlerin kardeşliği gibi, hayvan severlik tarzı sloganlar eşliğinde pazarlayanlara da aldanmayalım. Bu halk adam olmaz diyeceğimize önce kendimiz adam olmaya çalışmakla işe başlayalım.
Mahatma Gandi’nin şu sözü de düşünmeye değerdir.
Söylediklerinize dikkat edin; düşüncelere dönüşür… Düşüncelerinize dikkat edin; duygularınıza dönüşür… Duygularınıza dikkat edin; davranışlarınıza dönüşür… Davranışlarınıza dikkat edin; alışkanlıklarınıza dönüşür… Alışkanlıklarınıza dikkat edin; değerlerinize dönüşür… Değerlerinize dikkat edin; karakterinize dönüşür… Karakterinize dikkat edin; kaderinize dönüşür…GANDİ
İstanbul fethinin o zorlu günlerinde Fatih Sultan Mehmet’in bazı zamanlar şevki kırılır, morali bozulur, defalarca saldırının sonucunu alamayınca hocası Akşemseddin hazretleri şöyle der. ŞARTLAR BUGÜN BÖYLE İSE YARIN DEĞİŞİR. SEN AZİM İLE MÜCADELEYE DEVAM ET. BAŞARIRSIN mealinde konuşur.
Yunus Aleyhisselam kıssasında da ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK SENDROMU na düşülmemesi gerektiği anlatılmaktadır. Allah’tan vahiy gelmeden o ümmetine kızıp ümitsizliğe düşüp ümmetinin şehrini terk etmiştir. Ve bu yönde ikaz edilmiş ve ümmetinin içine tekrar geri gönderilmiştir. ÜMİTSİZLİĞE düşmek peygamberlere yasaklanmıştır.
Yusuf suresi
86. Dedi ki: “Ben hüznümü, kederimi ancak Allah’a şikayet ederim ve Allah tarafından sizin bilmediğiniz şeyleri de bilirim.”
87. “Ey oğullarım, gidin, Yusuf’u ve kardeşini araştırın. Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin; zira kâfir kavimden başkası Allah’ın rahmetinden ümit kesmez.”
Allah’ın rahmetinden ümit kesmek ne büyük bir yanlıştır. Maazallah.
11 Haziran 2010 Cuma
UĞUR ÖZALTIN
