Bir toplum, en çok birbirine ihtiyaç duyduğunu unuttuğunda yoksullaşır.
Bazen bir toplumun en büyük kaybı, ekonomik imkânlarının azalması değil; insanların birbirine duyduğu güvenin, ortak sorumluluk duygusunun ve dayanışma kültürünün zayıflamasıdır. Çünkü insanı insan yapan yalnızca sahip oldukları değil, başkasının derdi karşısında duyduğu sorumluluktur.
Bugün yeniden sormamız gereken önemli bir soru var: Birbirimizin hayatına ne kadar dokunabiliyoruz?
Hızın, rekabetin ve bireysel çıkarların hayatımızın merkezine yerleştiği bir çağda yaşıyoruz. Herkes bir yerlere yetişmeye, daha fazlasını kazanmaya ve kendi hayatını güvence altına almaya çalışıyor. Ancak bu telaşın içinde çoğu zaman yanı başımızdaki insanın sessiz çığlığını duymuyoruz. Aynı apartmanda oturup birbirini tanımayan komşular, aynı sokaktan geçip selamlaşmayan insanlar, aynı şehirde yaşayıp birbirinin sıkıntısından habersiz kalan hayatlar…
Oysa dayanışma, tam da bu mesafelerin ortasında anlam kazanır.
Dayanışma, zor günlerin hatırası değil, yaşamın ahlakıdır.
Dayanışmayı yalnızca deprem, sel, yangın veya ekonomik kriz gibi olağanüstü zamanlarda hatırlamak yeterli değildir. Elbette felaket günlerinde uzanan bir el, paylaşılan bir lokma, kapısını ihtiyaç sahibine açan bir insan son derece kıymetlidir. Ancak asıl mesele, dayanışmayı yalnızca zor zamanların geçici refleksi olmaktan çıkarıp gündelik hayatın kalıcı bir değeri hâline getirebilmektir.
Bir öğrencinin eğitim masrafına katkıda bulunmak, iş arayan bir gence yol göstermek, yaşlı bir komşunun kapısını çalıp ihtiyacını sormak, hastası olan bir ailenin yükünü paylaşmak… Bunların hiçbiri büyük bütçeler, gösterişli törenler veya uzun konuşmalar gerektirmez.
Bazen bir insanın hayatını değiştiren şey, tam zamanında söylenmiş bir cümle; bazen de karşılık beklemeden uzatılmış bir eldir.
Çünkü dayanışmanın büyüklüğü, verilen yardımın miktarıyla değil, insana hissettirdiği değerle ölçülür.
Komşuluk kültüründen toplumsal sorumluluğa
Anadolu’nun köklü kültüründe imece, yardımlaşma, komşuluk ve paylaşma yalnızca geleneksel davranışlar değildi. Bunlar, toplumun ayakta kalmasını sağlayan görünmez bağlardı.
Bir ev yapılırken komşuların el birliğiyle çalışması, hasat zamanı insanların birbirine yardım etmesi, düğünde de cenazede de aynı kapıların çalınması, acının ve sevincin birlikte taşınması… Bütün bunlar, insanın yalnızca kendi hayatından sorumlu olmadığını anlatan güçlü bir toplumsal hafızanın parçalarıydı.
Bugün bu hafızayı yeniden canlandırmaya ihtiyacımız var.
Elbette zaman değişti, şehirler büyüdü, hayatın ritmi hızlandı. Fakat insanın anlaşılma, güven duyma ve zor zamanlarında yanında birilerini bulma ihtiyacı değişmedi. Teknolojinin bizi birbirimize bağladığı bir çağda, gerçek hayatta birbirimizden uzaklaşmamız üzerinde düşünmemiz gereken önemli bir çelişkidir.
Birbirimizin telefon numarasına sahip olmak, birbirimizin hayatında yer almak anlamına gelmiyor. Sosyal medyada yüzlerce insanla iletişim kurarken yanı başımızdaki insanın ne yaşadığını bilmeyebiliyoruz.
Oysa gerçek dayanışma, ekranların ötesinde; hayatın tam ortasında başlar.
Dayanışma, yalnızca yardım etmek değildir.
Dayanışmayı sadece maddi yardımla sınırlamak da doğru değildir. Bazen bir insanın ihtiyacı para değil, anlaşılmaktır. Bazen bir gencin ihtiyacı hazır bir çözüm değil, ona güvenen bir yetişkindir. Bazen bir ailenin ihtiyacı yardım kolisinden önce, kimsenin kendilerini yalnız bırakmadığını bilmektir.
Bu nedenle dayanışma, insan onurunu koruyan bir anlayışla yürütülmelidir. Yardım edenin üstünlük kurmadığı, yardım alanın mahcup edilmediği; iyiliğin reklam malzemesine dönüştürülmediği bir kültürden söz ediyoruz.
Gerçek iyilik, insanı kendisine bağımlı kılmaz; yeniden ayağa kalkması için ona güç verir.
Aynı şekilde dayanışma, haksızlık karşısında susmak da değildir. Bir insanın emeği sömürülüyorsa, bir çocuk eğitim imkânlarından mahrum kalıyorsa, bir yaşlı temel ihtiyaçlarını karşılayamıyorsa toplumsal sorumluluk yalnızca bireylerin merhametine bırakılamaz. Adil kurumlar, erişilebilir sosyal hizmetler, fırsat eşitliği ve güçlü bir dayanışma kültürü birlikte var olmalıdır.
Çünkü kalıcı dayanışma, yalnızca yaraları sarmak değil, insanların sürekli yara almasına neden olan sorunları da azaltmaya çalışmaktır.
Birlikte yaşamanın sorumluluğu
Dayanışma, farklılıklarımızı ortadan kaldırmak değil, farklılıklarımıza rağmen ortak bir yaşam kurabilmektir. İnancı, düşüncesi, yaşam biçimi veya ekonomik durumu ne olursa olsun her insanın saygıyı hak ettiğini kabul etmektir.
Bir toplumun gücü, herkesin aynı düşünmesinden değil; farklı düşünen insanların birbirlerinin insanlığını tanıyabilmesinden gelir.
Bu nedenle dayanışma dilimizi de yeniden gözden geçirmeliyiz. Ötekileştiren değil birleştiren, suçlayan değil anlamaya çalışan, ayrıştıran değil ortak çözüm arayan bir dil toplumsal huzurun temel şartlarından biridir.
Siyasetten sivil topluma, yerel yönetimlerden eğitim kurumlarına, ailelerden bireylere kadar herkesin bu konuda sorumluluğu vardır. Mahalle dayanışma ağları, gönüllülük çalışmaları, öğrencilere yönelik destek programları ve yaşlılara dönük sosyal projeler, bu sorumluluğun somut adımlara dönüşmesini sağlayabilir.
Ancak hiçbir proje, insanın insana duyduğu samimi ilginin yerini bütünüyle tutamaz. Kurumların oluşturduğu imkânlar ile bireylerin gösterdiği vicdani sorumluluk birbirini tamamladığında dayanışma kalıcı bir toplumsal güce dönüşür.
Yeniden hatırlamak, yeniden başlamak demektir
Belki de bugün ihtiyacımız olan şey, büyük sözlerden önce küçük ama kararlı adımlardır.
Bir selamla başlayabiliriz. Uzun zamandır aramadığımız bir yakınımızı arayabilir, ihtiyaç sahibi bir öğrencinin eğitimine katkıda bulunabilir, mahallemizde yalnız yaşayan bir yaşlının kapısını çalabiliriz. Gençlerin tecrübeye, yaşlıların ilgiye, çocukların güvene ve ihtiyaç sahiplerinin adil fırsatlara erişmesi için bulunduğumuz yerde sorumluluk üstlenebiliriz.
Bunlar küçük işler gibi görünebilir. Oysa toplumsal güven, çoğu zaman kimsenin manşetlere taşımadığı bu küçük davranışlarla büyür.
Unutmayalım: Bir toplum, yalnızca yollarını, binalarını ve ekonomik imkânlarını geliştirerek güçlenmez. İnsanların birbirine güvenebildiği, kimsenin derdiyle baş başa bırakılmadığı ve başarının da sorumluluğun da paylaşıldığı bir hayat kurabildiğinde gerçek anlamda ilerler.
Dayanışma, geçmişten kalan güzel bir hatıra değil, geleceğe taşımamız gereken ortak bir sorumluluktur.
Bugün birbirimize biraz daha yaklaşmanın, başkasının derdini kendi hayatımızdan bütünüyle ayrı görmemenin ve ortak iyiliği yeniden düşünmenin zamanıdır.
Çünkü hiçbirimiz hayatın bütün yükünü tek başımıza taşıyacak kadar güçlü, hiçbirimiz başkasının desteğine asla ihtiyaç duymayacak kadar güvende değiliz.
Ve belki de en önemlisi şudur: Bir gün hepimiz bir kapının çalınmasını, bir elin uzanmasını, bir sesin “Yanındayım.” demesini bekleyebiliriz.
Öyleyse dayanışmayı yalnızca ihtiyaç duyduğumuzda hatırlamayalım. Onu hayatımızın bir parçası, insanlığımızın bir gereği ve gelecek kuşaklara bırakacağımız en kıymetli miraslardan biri hâline getirelim.
Çünkü dayanışmanın olduğu yerde umut büyür, güven güçlenir, insanlık kazanır.
Sağlıcakla kalın.
Mehmet GÖKSELLİ
Editör-Yazar-Yayın Kurulu Üyesi-Denetmen
