Vahyin ilk muhatabı olan doğu toplumu vahyi ne kadar anladı, ne kadarını pratikleştirmeyi başardı?
konuşup gerektirdiği gibi davranmamak… Susayan birinin sudan bahsetmesi veya sürahideki suya bakması susuzluğunu ne kadar giderir!
Basit gibi görünen iki örnek üzerinden cevaplamaya çalışırsak:
1) Doğu toplumları ister siyasi ister ticari bir yola çıktıklarında gönül-hatır, eş-dost, tanıdık çevre vb. ilişkileriyle başladıkları için genellikle sona varmadan birbirine girip çuvallarlar.
2) Batı toplumu ise tüzük, protokol vb. bağlayıcılığı olan hukuki metinlerle başlarlar. Şayet başaramazlarsa da en azından birbirlerinin başlarını kırmazlar.
Oysa ki vahyin ilk muhatabı olan “doğu toplumuna”
a) Allah,
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ اِلٰٓى اَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُۜ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِۖ
bakara suresi 282. ayetinde; “Ey iman edenler! Belirlenmiş bir zamana kadar bir borç ilişkisi kurduğunuzda bunu yazın. Aranızdan bir kâtip bunu adaletle yazsın.” demektedir.
b) Peygamber (s.a.s) ise;
ليس مني إلا عالم أو متعلم
Yani: “Öğreten ve öğrenen olmayan bizden değildir.” diyerek cehalete bütün bütün kapıyı kapatmışken.
Bir de yaşantımıza bakalım.
İman etmek ve/ya inandım demekle iş bitiyor mu?
Allah, mümtehine suresinin 11. ayetinde; “İnandığınız Allah’a karşı gelmekten sakının.” İnandığınız Allah’tan korkun demektedir.
Peki Allah’tan korkmak ne demektir? Sevgiliden ayrılma korkusu, yırtıcı bir hayvan tarafından parçalanma korkusu, yılan sokması korkusu, dostu küstürme korkusu ve zalimden korkmak. Bunların tümü korkudur. Bunu bilmemiz lazım. Peki salt bilmek yeter mi?
Kur’an, saf suresinin 5. ayetinde bize bunu da aktarmaktadır: “Hani Mûsâ kavmine şöyle demişti: “Ey kavmim! Size Allah tarafından gönderilmiş elçi olduğumu gayet iyi bildiğiniz halde ne diye beni üzüyorsunuz?”
Demek ki bilmek yetmez. Zira bildikleri halde, gereği gibi davranmayanları Kur’an bize cuma suresinin 5. ayetinde şöyle tasvir etmektedir: Tevrat’la yükümlü tutulup da onun hakkını vermeyenlerin durumu, koca koca kitaplar taşıyan merkebin durumuna benzer.”
Selam ve dua ile…
M. Burhan Hedbi
